24/05/2026

Cannes 2026: Paweł Pawlikowski z nagrodą za reżyserię „Ojczyzny”

Paweł Pawlikowski został laureatem nagrody za reżyserię podczas 79. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Cannes za film „Ojczyzna” („Fatherland”). To drugi taki laur w jego karierze — wcześniej otrzymał tę samą nagrodę za „Zimną wojnę”, która później zdobyła trzy nominacje do Oscara: za najlepszy film nieanglojęzyczny, reżyserię i zdjęcia.

„Ojczyzna”, pokazywana w Konkursie Głównym, od początku należała do najczęściej komentowanych tytułów tegorocznego Cannes. Film został zaprezentowany trzeciego dnia festiwalu i szybko znalazł się wśród faworytów do Złotej Palmy. Potwierdził to najbardziej prestiżowy festiwalowy ranking krytyków, publikowany przez branżowy „Screen Daily”: w końcowym zestawieniu jury grid film Pawlikowskiego zajął pierwsze miejsce ze średnią 3,3, wyprzedzając m.in. „Minotaura” Andrieja Zwiagincewa.

Nagroda za reżyserię przypadła Pawlikowskiemu ex aequo z Javierem Calvo i Javierem Ambrossim, twórcami „La Bola Negra”. Złotą Palmę otrzymał Cristian Mungiu za „Fjord”, Grand Prix trafiło do Andrieja Zwiagincewa za „Minotaura”, a Nagrodą Jury uhonorowano Valeskę Grisebach za „The Dreamed Adventure”.

Akcja „Ojczyzny” rozgrywa się w 1949 roku, w powojennych, podzielonych Niemczech. Thomas Mann, laureat Literackiej Nagrody Nobla, po latach emigracji do Stanów Zjednoczonych wraca do kraju, który opuścił po dojściu nazistów do władzy. Towarzyszy mu córka Erika Mann — pisarka, aktorka, korespondentka wojenna, a zarazem osoba najbliższa i najbardziej bezlitosna wobec ojcowskiej legendy.

Ojciec i córka przemierzają zrujnowane Niemcy czarnym Buickiem: od Frankfurtu, znajdującego się w zachodniej strefie wpływów, po Weimar, związany z Goethem, ale funkcjonujący już w rzeczywistości komunistycznego Wschodu. Publiczne honory, przemówienia i spotkania z przedstawicielami nowych porządków politycznych zostają skontrastowane z prywatnym napięciem między Mannem i Eriką oraz z dramatycznymi wiadomościami dotyczącymi Klausa Manna, syna pisarza i autora „Mefista”.

W rolach głównych występują Sandra Hüller jako Erika Mann oraz Hanns Zischler jako Thomas Mann. W obsadzie znaleźli się także August Diehl jako Klaus Mann, Joachim Meyerhoff jako Gustaf Gründgens, Devid Striesow jako Johannes Becher, Anna Madeley, Devid Striesow oraz — w specjalnym udziale — Joanna Kulig. Scenariusz napisali Paweł Pawlikowski i Henk Handloegten, współtwórca m.in. serialu „Babylon Berlin”. Za zdjęcia odpowiada Łukasz Żal, stały współpracownik Pawlikowskiego przy „Idzie” i „Zimnej wojnie”.

Jonathan Romney w recenzji dla „Screen Daily” podkreślał precyzję i lekkość filmu, pisząc: „W dramacie kostiumowym Fatherland polski scenarzysta i reżyser Paweł Pawlikowski stworzył film, który w swojej istocie jest imponująco ciężki gatunkowo, a jednocześnie zrealizowany został z rzadko spotykaną lekkością — by nie powiedzieć zwięzłością, przy odświeżającym metrażu 82 minut.”

Romney zwracał uwagę, że Pawlikowski mierzy się z postacią wyjątkowo trudną dla kina: Thomasem Mannem, autorem „Czarodziejskiej góry” i „Śmierci w Wenecji”, ale pokazuje go poprzez relację z córką: „Mann zostaje tu pokazany obok swojej córki i asystentki Eriki Mann, której obecność — wspierająca, lecz krytycznie wymagająca — stopniowo i nieuchronnie nadkrusza wzniosły monolit, jaki reprezentuje.”

Krytyk „Screen Daily” chwalił także scenariusz Pawlikowskiego i Handloegtena:„Pawlikowski i współscenarzysta Henk Handloegten dostarczają wysoce literacki scenariusz, wypełniony odniesieniami kulturowymi — do sztuki, poezji i muzyki — oraz wykorzystujący fragmenty przemówień Manna.”

W dalszej części recenzji Romney pisał: „Scenariusz osiąga gęste splecenie tematów: idealizmu i jego złudzeń; relacji rodzinnych; natury narodowości i domu; zimnowojennego wyścigu o zawłaszczenie dziedzictwa kulturowego; niegdyś nietykalnego statusu wybitnych artystów-mężczyzn; legendy Fausta, rozwijanej zarówno przez Manna, jak i Goethego.”

Osobne miejsce w recenzji zajęła strona wizualna filmu. Romney podkreślał zdjęcia Łukasza Żala, czarno-biały obraz i akademicki format kadru, które wiążą „Ojczyznę” z wcześniejszymi filmami Pawlikowskiego:  „Łukasz Żal fotografuje film w czerni i bieli, w formacie Akademii, w charakterystycznym stylu, który sprawia, że Fatherland pozostaje bardzo blisko spokrewniony z osadzonymi w przeszłości Idą i Zimną wojną.”

Według Romneya film Pawlikowskiego jest zarazem intelektualny i zmysłowy: „Obok warstwy werbalnej i intelektualnej Fatherland jest sugestywnie immersyjny, naprawdę pozwalając nam poczuć, jakbyśmy odwiedzali dwa państwa niemieckie w 1949 roku.”

Krytyk wyróżniał również kreacje aktorskie: „Zischler daje Mannowi centralny rdzeń tragicznej świadomości — jako człowiek, który chroni emocje pod pancerzem olimpijskiej powagi — podczas gdy Hüller daje kolejny wyjątkowy występ.”

„Jej Erika — sama pisarka, aktorka i uznana korespondentka wojenna — wydaje się tu odgrywać wobec ojca rolę podporządkowanej pomocnicy, lecz ujawnia przebłyski gniewu i ironicznego humoru, coraz mocniej wystawiając go na próbę zarówno oddaniem, jak i sprzeciwem.” – pisał o Sandrze Hüller

Równie entuzjastycznie film przyjął Peter Bradshaw z „The Guardian”, który określił „Ojczyznę” jako: „niemożliwie elegancką, wyważoną historyczną miniaturę, której zwięzłość i kontrola z trudem mieszczą osobisty i historyczny ból bohaterów.”

Film Pawlikowskiego, który Bardshaw opisał jako opowieść o wygnaniu i zdradzie, niemożności powrotu do domu oraz pogodzenia dzieci artysty z ich drugorzędnym znaczeniem. Krytyk podkreślał, że Thomas Mann w interpretacji Hannsa Zischlera jest postacią uprzejmie wycofaną, dyplomatycznie nieprzeniknioną, próbującą unosić się ponad historią i polityką. Erika, grana przez Sandrę Hüller, funkcjonuje natomiast jako przeciwwaga dla ojcowskiego autorytetu. „Erika — grana przez Hüller z jej zwykłym bagnetem inteligencji — jest udręką.”

Bradshaw zwracał także uwagę, że Pawlikowski nie buduje filmu jako łatwej nostalgii za utraconym światem: „Pawlikowski nie oferuje niczego łagodzącego ani elegijnego w tym napiętym, literackim obrazie.”

„Ojczyzna” wpisuje się w ciąg najważniejszych filmów Pawlikowskiego, w których historia nie stanowi jedynie tła, ale bezpośrednio kształtuje intymne relacje między bohaterami. Podobnie jak w „Idzie” i „Zimnej wojnie”, reżyser opowiada o pamięci, tożsamości, winie, rodzinie i miłości w świecie po katastrofie. Tym razem jednak centrum opowieści nie stanowi romans ani duchowe dojrzewanie, lecz relacja córki z ojcem — artystą, którego publiczna wielkość nie zwalnia z prywatnej odpowiedzialności.

Film jest koprodukcją Polski, Niemiec, Włoch i Francji. Producentami są Mario Gianani i Lorenzo Mieli z OUR Films, Ewa Puszczyńska z Extreme Emotions, Jeanne Tremsal i Edward Berger z Nine Hours, Dimitri Rassam z Chapter 2 oraz Lorenzo Gangarossa z Circle One. Po stronie polskiej w koprodukcji uczestniczą Canal+ Polska, Wytwórnia Filmów Fabularnych we Wrocławiu, Dolnośląskie Centrum Filmowe i Instytucja Filmowa Silesia-Film. Film został współfinansowany przez Polski Instytut Sztuki Filmowej oraz ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Za polską dystrybucję odpowiada Kino Świat. „Ojczyzna” wejdzie do kin 19 czerwca.