Kordian Kądziela

Współczesne polskie kino rzadko znajduje twórców, którzy z równą swobodą poruszają się między komedią, kinem gatunkowym, serialem, filmem młodzieżowym i opowieścią o sprawach społecznych. Do tego grona należy Kordian Kądziela, reżyser i scenarzysta, którego twórczość od kilkunastu lat rozwija się konsekwentnie, od nagradzanych etiud studenckich, przez serial „Mental” i fenomen platform streamingowych „1670”, aż po pełnometrażowy debiut „LARP. Miłość, trolle i inne questy”. Choć jego filmy i seriale różnią się konwencją, łączy je charakterystyczny sposób opowiadania – wykorzystanie humoru i gatunkowej atrakcyjności do rozmowy o samotności, wykluczeniu, dorastaniu, zdrowiu psychicznym czy potrzebie akceptacji.

Sam reżyser wielokrotnie podkreślał, że komedia nigdy nie była dla niego celem samym w sobie. „Lubię smutnych komediantów” – mówił, dodając, że „o rzeczach najsmutniejszych trzeba opowiadać komediowo, przystępnie, żeby była szansa dotarcia do jak największej liczby odbiorców. Wtedy jest szansa na dialog i rozmowę”. W innym wywiadzie, odnosząc się do własnej twórczości, stwierdził jeszcze dobitniej: „Komedia jest dla nas pretekstem, aby opowiedzieć o bardzo ważnych sprawach”. Te dwie wypowiedzi można uznać za najkrótszą definicję kina Kordiana Kądzieli. 

Reżyser urodził się w 1987 roku w Kędzierzynie-Koźlu. Dorastał na Opolszczyźnie, z którą do dziś pozostaje emocjonalnie związany. W wywiadach wspomina Głogówek jako miejsce pierwszych fascynacji fantastyką i grami fabularnymi oraz środowisko, które wiele lat później stało się inspiracją dla filmu „LARP”. Opowiadając o swoich pierwszych doświadczeniach z grami terenowymi, wspominał prowizoryczne kostiumy, rozgrywki organizowane przez grupę pasjonatów i własne role odgrywane podczas wielodniowych larpów. „Najczęściej byłem elfem” – mówił z uśmiechem, podkreślając, że właśnie tam po raz pierwszy doświadczył siły zbiorowej wyobraźni. 

W 2019 roku ukończył reżyserię w Szkole Filmowej im. Krzysztofa Kieślowskiego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Jeszcze w czasie studiów zwrócił uwagę wykładowców i środowiska filmowego serią oryginalnych etiud, w których eksperymentował z formą, humorem i konwencją. „GARP!”, „Muka!”, „Tiwi”, „Szczękościsk”, „Fusy” czy krótkometrażowy „LARP” zdobywały nagrody na najważniejszych festiwalach filmów studenckich i krótkometrażowych w Polsce oraz za granicą, m.in. w Gdyni, Krakowie, Poitiers, Barcelonie, Brześciu i Petersburgu.

Równolegle Kądziela rozwijał działalność poza kinem autorskim. Reżyserował reklamy dla marek takich jak Makita, 3M, Bayer czy Movember, realizował teledyski – za klip „Monkey, Monkey” zespołu Slutocasters otrzymał nominację do nagrody Yach Film w kategorii Debiut.

Choć szeroka publiczność poznała Kordiana Kądzielę dopiero dzięki serialowi „1670” i pełnometrażowemu „LARP. Miłość, trolle i inne questy”, jego język filmowy i sposobu opowiadania rozmaite gremia jurorskie doceniały już wcześniej.

Pierwszym filmem zwracającym uwagę na młodego reżysera był zrealizowany w 2011 roku „GARP!” – kilkuminutowa etiuda odwracająca schemat kina młodzieżowego. Jak zauważył Bartosz Staszczyszyn na łamach Culture.pl, zamiast historii nieśmiałego chłopaka rywalizującego z wysportowanymi kolegami o względy dziewczyny, Kądziela odwrócił role. Bohaterem uczynił nastoletniego zapaśnika, który, chcąc zdobyć sympatię wybranki, musi odnaleźć się w świecie literatury i intelektualnych fascynacji.

Rok później powstała „Muka!”, autorska wariacja na temat „Procesu” Franza Kafki. Głównym bohaterem filmu jest nocny stróż, grany przez Arkadiusza Jakubika, który zostaje wciągnięty w coraz bardziej absurdalną rzeczywistość przesłuchań, oskarżeń i niezrozumiałych procedur. Krytycy zwracali uwagę, że „Muka!” z niezwykłą swobodą łączy groteskę z atmosferą egzystencjalnego niepokoju.

Sam Kądziela wielokrotnie podkreślał, że właśnie taki sposób opowiadania jest mu najbliższy. W rozmowie z Katarzyną Piotrowiak mówił: „Lubię smutnych komediantów. I sam również noszę w sobie sporo melancholii. Kiedy miałem 10 lat, zakochałem się w Rejsie Piwowskiego. Potem polubiłem Koterskiego i braci Kondratiuków. Podobnie jak oni czuję, że o rzeczach najsmutniejszych trzeba opowiadać komediowo, przystępnie, żeby była szansa dotarcia do jak największej liczby odbiorców. Wtedy jest szansa na dialog i rozmowę.”

Ta deklaracja stała się jednym z najczęściej przywoływanych komentarzy do jego twórczości i dobrze opisuje także kolejne filmy.

Zrealizowane w 2013 roku „Tiwi” opowiada o starszym małżeństwie mieszkającym z dala od cywilizacji, którego codzienność od lat wyznacza nieustannie włączony telewizor. Kiedy pewnego wieczoru odbiornik przestaje działać, bohaterowie po raz pierwszy od dawna zostają zmuszeni do skonfrontowania się z ciszą i własną relacją. Kameralna opowieść o samotności i oddaleniu pokazuje, że nawet najbardziej prozaiczna sytuacja może stać się punktem wyjścia do refleksji nad bliskością między ludźmi.

W „Szczękościsku” (2016) reżyser sięgnął po formę mockumentu. Bohaterami filmu są członkowie awangardowej grupy performerskiej marzący o artystycznym sukcesie, którzy na co dzień wykonują zupełnie zwyczajne zawody – fotografują produkty do gazetek reklamowych, pracują jako księgowa czy straszą dzieci w lunaparkowym domu strachów. Przygotowując się do prestiżowego festiwalu performance, próbują pogodzić wielkie artystyczne ambicje z banalnością codziennego życia. Humor filmu wyrasta z kontrastu między ich aspiracjami a rzeczywistością, ale Kądziela unika karykatury, z sympatią portretując swoich bohaterów.

Rok później powstały „Fusy”, zajmujące szczególne miejsce w krótkometrażowej twórczości Kądzieli. Główną bohaterką filmu jest Beata – samotna kobieta uzależniona od hazardu, mieszkająca w zagraconym mieszkaniu i pracująca jako telefoniczna wróżka. Każdej nocy udziela porad obcym ludziom, choć sama nie potrafi uporządkować własnego życia. Gdy jedna z jej przepowiedni niemal doprowadza do tragedii, zostaje zmuszona do konfrontacji z odpowiedzialnością za wypowiadane słowa. Nagradzając film jury Międzynarodowego Festiwalu Filmowego Etiuda & Anima podkreślało, że film „w lapidarny sposób środkami komediowymi mierzy się z tematem samotności”, natomiast jury młodych festiwalu OKFA doceniło „odwagę w szukaniu na samym dnie przyczyn niewypowiedzianych pęknięć w relacjach międzyludzkich, błyskotliwy humor, który stał się towarem deficytowym w polskim kinie oraz niekwestionowany kunszt aktorski”.

Ważnym etapem twórczej drogi był również krótkometrażowy „LARP” (2014). Jego bohaterem jest siedemnastoletni Sergiusz, chłopak niezrozumiany przez rodzinę i rówieśników, który odnajduje poczucie własnej wartości w świecie terenowych gier fabularnych. Kiedy podczas jednej z rozgrywek staje się bohaterem fantastycznej opowieści, doświadczenia z fikcyjnego świata zaczynają wpływać na jego codzienne życie. Etiuda okazała się dla Kądzieli czymś więcej niż jednorazowym projektem – po latach rozwinął ją w pełnometrażowy film „LARP. Miłość, trolle i inne questy”, zachowując główny temat opowieści o dojrzewaniu, wyobraźni i potrzebie akceptacji.

Po sukcesach etiud Kordian Kądziela coraz częściej pracował przy produkcjach komercyjnych. Reżyserował reklamy dla międzynarodowych marek i teledyski. Przełomowym momentem okazał się serial „Mental”, którego był reżyserem oraz autorem adaptacji scenariusza fińskiego formatu.

Ośmioodcinkowy serial, którego premiera odbyła się w styczniu 2022 roku, opowiada historię czwórki młodych ludzi przeżywających kryzysy psychiczne. Wiktor zmaga się z chorobą afektywną dwubiegunową, Maria z depresją, Jaskółka doświadcza schizofrenii i napadów paniki, a Kogut trafia do szpitala psychiatrycznego po przedawkowaniu alkoholu i narkotyków. Poznają się na oddziale zamkniętym, gdzie rodzi się między nimi przyjaźń, stająca się najważniejszym elementem procesu zdrowienia.

„Statystyki dotyczące depresji wśród młodych ludzi w Polsce już od wielu lat były powodem do niepokoju, a pandemia i izolacja tylko przyspieszyły ten niepokojący proces. Pracując nad serialem o młodzieży, nie mogłem pominąć tego ważnego tematu.” – opowiadał Kądziela o decyzji o zaangażowaniu w ten projekt.

Mimo ciężaru podejmowanych tematów „Mental” nie jest serialem mrocznym. Bohaterowie wspierają się, żartują z własnych słabości, zakładają zespół muzyczny The Poyebs i stopniowo uczą się wzajemnej akceptacji. Humor nie osłabia dramatyzmu historii, lecz pozwala bohaterom odzyskać podmiotowość.

Kolejny serial, „1670” uczynił Kądzielę jednym z najbardziej rozpoznawalnych reżyserów młodego pokolenia. Serial, wyreżyserowany wspólnie z Maciejem Buchwaldem według scenariusza Jakuba Rużyłły, zadebiutował na platformie Netflix 13 grudnia 2023 roku i niemal natychmiast stał się jednym z największych sukcesów polskich produkcji streamingowych ostatnich lat. Popularność serialu szybko wykroczyła poza granice Polski – „1670” trafiło do rankingów najchętniej oglądanych produkcji w wielu krajach, a jego dialogi i bohaterowie zaczęli funkcjonować w języku internetowych memów i mediów społecznościowych.

Akcja serialu rozgrywa się w XVII wieku, jednak historyczna sceneria jest jedynie punktem wyjścia dla satyry na współczesność. Bohaterowie mówią o problemach przypominających dzisiejsze spory społeczne, rodzinne czy ekonomiczne, a forma mockumentu – stylizowanego na film dokumentalny – pozwala twórcom swobodnie zestawiać odległe epoki.

Reżyser podkreślał w wywiadach, że po premierze „1670” po raz pierwszy odczuł, jak silny wpływ może mieć serial na społeczną rozmowę. Popularność produkcji uświadomiła mu, że komedia potrafi stać się narzędziem budowania wspólnego doświadczenia widzów.

Ogromna popularność serialu znalazła odzwierciedlenie również w licznych nagrodach. „1670” otrzymało Orła – Polską Nagrodę Filmową dla najlepszego serialu fabularnego, Telekamerę w kategorii serial, Grand Prix Publiczności plebiscytu Top Seriale oraz Odkrycie Empiku w kategorii Film. Produkcja zdobyła również Nagrodę Publiczności podczas Warsaw SerialCon, a jej drugi sezon przyniósł nominację do Orłów.

Sukces „1670” zbiegł się w czasie z końcowym etapem pracy nad jego pełnometrażowym debiutem fabularnym. Premiera „LARP. Miłość, trolle i inne questy była jednym z najbardziej wyczekiwanych wydarzeń polskiego kina 2025 roku.

 „Zaczęło się od tego, że sam kilka razy wziąłem udział w LARP-ach. Co ciekawe, zanim wciągnąłem się w ten rodzaj rozrywki, nie byłem wielkim fanem fantasy ani gier RPG. Lubiłem Tolkiena, ale moi koledzy z rodzinnego Głogówka byli znacznie bardziej wkręceni. To oni zaprosili mnie na pierwszy LARP – bardzo prowizoryczny, zrobiony w pobliskim lesie. Nie mieliśmy kostiumów ani rekwizytów – po prostu koce z dziurami na głowę i coś z lokalnego lumpeksu. Mimo tej prostoty imersja zadziałała. Po kilku godzinach naprawdę poczułem się swoją postacią.”

Film opowiada historię Sergiusza – licealisty zakochanego w nowej koleżance z klasy. Chłopak ukrywa jednak swoją największą pasję: uczestnictwo w larpach, podczas których wciela się w bohaterów fantastycznych światów. Kiedy próbuje pogodzić życie szkolne, pierwszą miłość i własne hobby, okazuje się, że największą przeszkodą nie są elfy ani trolle, lecz lęk przed odrzuceniem. „Uznałem, że LARP to doskonały sposób, żeby opowiedzieć o granicy między wyobraźnią a rzeczywistością, o eskapizmie i potrzebie ucieczki od świata.” – opowiadał Kądziela.

Reżyser konsekwentnie odrzuca perspektywę egzotyzowania swoich bohaterów. Przeciwnie – proponuje widzowi wejście do ich świata i potraktowanie go z pełną powagą. W jednym z wywiadów określił swój film jako: „list miłosny do wszelkiej maści nerdów.” To określenie trafnie oddaje charakter całej opowieści. Kultura fantasy, gry fabularne i cosplay nie są w niej źródłem żartu. Stają się językiem opowiadania o dojrzewaniu, pierwszej miłości, budowaniu własnej tożsamości i potrzebie akceptacji.

Jednocześnie Kądziela świadomie unika prostego przeciwstawienia świata fantazji i rzeczywistości. Nie przedstawia wyobraźni jako ucieczki od życia, lecz jako przestrzeń pozwalającą lepiej zrozumieć samego siebie.

Na 50. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni „LARP. Miłość, trolle i inne questy” należał do najgłośniej komentowanych tytułów konkursu głównego. Krytycy zwracali uwagę na lekkość narracji, swobodę w łączeniu kina młodzieżowego, fantasy, komedii i filmu o dorastaniu oraz umiejętność prowadzenia aktorów. Film zdobył Nagrodę Jury Młodzieżowego, Nagrodę im. Janusza „Kuby” Morgensterna „Perspektywa”, nagrodę za scenariusz na Montreal International Film Festival oraz nominacje do Orłów i Paszportów „Polityki”.

Premiera trzeciego sezonu „1670” w sierpniu, a Kądziela rozpoczął pracę nad kolejnym pełnometrażowym projektem – „Księgą rekordów”, której zdjęcia realizowane są w tym roku.