Krzysztof Rogulski

Krzysztof Rogulski (ur. 6 lutego 1945 roku w Otwocku) – reżyser i scenarzysta filmów fabularnych i dokumentalnych. Absolwent historii sztuki na Uniwersytecie Warszawskim oraz Wydziału Reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi.

Karierę rozpoczął na przełomie lat 60. i 70., realizując filmy dokumentalne i etiudy. Już jeden z jego pierwszych filmów, sześciominutowa studencka etiuda „Tabu” z 1969 roku, stał się przedmiotem ingerencji władz. Film został zarekwirowany w 1970 roku, wywołując – jak po latach opisywano tę historię – „międzyinstytucjonalną burzę”. Opiekunką projektu była Wanda Jakubowska, która niedługo później została zwolniona z łódzkiej Szkoły Filmowej.

Do historii zaginionego filmu Rogulski powrócił ponad trzy dekady później w dokumencie „W poszukiwaniu «Tabu»” z 2001 roku. Po wielu latach spędzonych we Francji przyjechał do Polski i rozpoczął poszukiwania zarekwirowanej etiudy, śledząc jej losy w archiwach i księgach ewidencyjnych. Film stał się jednak czymś więcej niż dokumentacją prywatnego śledztwa. Uchwycił Polskę początku XXI wieku, wciąż niepewną tego, jak mówić o niedawnej przeszłości i jak rozliczać mechanizmy komunistycznego państwa. W rozmowach prowadzonych przez Rogulskiego wyczuwalne pozostaje pytanie, czy rzeczywiście można już bez obaw wymieniać nazwiska i wskazywać odpowiedzialnych oraz czy system, który przez dziesięciolecia kształtował ludzkie zachowania, naprawdę bezpowrotnie zniknął.

Zawodową karierę Rogulski rozpoczął w 1972 roku dokumentem „Z greckiego notatnika”. W tym samym roku zrealizował również telewizyjny film psychologiczny „777”. W kolejnych latach konsekwentnie rozwijał równolegle dwa nurty swojej twórczości – kino fabularne i dokumentalne.

W 1975 roku wyreżyserował telewizyjnego „Lisa”, do którego napisał również scenariusz na podstawie noweli Wojciecha Żukrowskiego. Opowiedziana z perspektywy dziecka historia dziewczynki odkrywającej romans matki przyniosła Rogulskiemu Nagrodę Dziennikarzy na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku. W drugiej połowie lat 70. powstały kolejne filmy telewizyjne reżysera, m.in. „Krótka podróż”, „Ostatnie okrążenie” oraz „W biegu” – opowieść o młodej zawodniczce próbującej wrócić do sportu po urodzeniu dziecka.

W 1980 roku Rogulski zrealizował „Przed odlotem”, psychologiczną historię lekarza i biologa prowadzącego nowatorskie badania nad środkami przeciwnowotworowymi. Bohater, skonfrontowany z oporem instytucji naukowej, kontynuuje badania na własną rękę, a po zachorowaniu na nowotwór decyduje się wypróbować opracowany preparat na sobie.

Rok później powstała kultowa „Wielka majówka”, jeden z najbardziej rozpoznawalnych filmów w dorobku Krzysztofa Rogulskiego, a zarazem filmowy debiut Zbigniewa Zamachowskiego. Szesnastoletni Rysiek, wychowanek domu dziecka, ucieka z placówki i przypadkiem znajduje torbę pełną pieniędzy. W Warszawie spotyka Julka i razem rozpoczynają kilka dni życia ponad stan, próbując wykorzystać możliwości, jakie daje im niespodziewane bogactwo.

Film bywa określany jako „chłopacka fantazja, której granice wyznaczają możliwości PRL-u”. Warszawa początku lat 80. staje się przestrzenią krótkotrwałej wolności: bohaterowie kupują eleganckie ubrania, mieszkają w Hotelu Victoria i wydają pieniądze, ale jednocześnie sami stają się łatwym celem dla oszustów i ludzi próbujących wykorzystać ich naiwność. W tle pozostaje „deszczowe, szare i mało przyjazne” miasto, któremu szczególny ton nadaje słodko-gorzka muzyka Maanamu. Rysiek i Julek próbują, choćby przez kilka dni, wyrwać się z otaczającego ich marazmu i mieć „słodkie i miłe życie”.

Muzyka jest jednym z najważniejszych elementów filmu. Członkowie Maanamu pojawiają się na ekranie, ścieżkę dźwiękową skomponował Marek Jackowski, a Kora wykonuje w filmie pięć piosenek. „Wielka majówka” otrzymała wyróżnienie na Koszalińskim Festiwalu Debiutów Filmowych „Młodzi i Film” i z czasem zyskała status filmu kultowego.

W 1991 roku Rogulski zrealizował w koprodukcji polsko-francuskiej „Dzieci wojny” („Les Enfants de la Guerre”) – rozbudowaną opowieść o grupie dzieci rzuconych przez wydarzenia II wojny światowej w dramatyczną wędrówkę po południowej Polsce. Film, do którego Rogulski był również współautorem scenariusza i dialogów, został nagrodzony jako najlepszy film fabularny na Trento Film Festival.

Istotną część dorobku Krzysztofa Rogulskiego od początku stanowi kino dokumentalne. Wśród jego najważniejszych realizacji znalazły się m.in. „Powrót. Artur Rubinstein w Polsce”, nagrodzony Nagrodą Specjalną Jury na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Muzycznych i Choreograficznych w Besançon, oraz „Szkice do polskiego plakatu”, wyróżnione Złotą Palmą na Międzynarodowym Festiwalu Filmów o Sztuce.

Przez 27 lat Rogulski mieszkał we Francji, gdzie realizował filmy, reżyserował spektakle teatralne i zajmował się edukacją filmową. Po powrocie do Polski kontynuował twórczość dokumentalną. Zrealizował m.in. „Portret artysty z nimfami w tle”, „W poszukiwaniu «Tabu»”, „Falender. Opowieść intymną”, „Roznosicieli radości”, „Śladami Marii Skłodowskiej-Curie” oraz „Wędrowca z Wilna. Stanisław Lenartowicz”, poświęconego wybitnemu reżyserowi filmowemu.

Najnowszym filmem w filmografii Krzysztofa Rogulskiego jest dokument „Szczęście Agaty” z 2024 roku, przy którym pełnił również funkcję producenta.

Najnowszym filmem Krzysztofa Rogulskiego jest dokument „Szczęście Agaty” z 2024 roku, którego jest również producentem. Bohaterką filmu jest Agata Roczniak – pierwsza polska profesjonalna modelka poruszająca się na wózku, działaczka społeczna i założycielka Fundacji Diversum. Film jest portretem kobiety żyjącej z rdzeniowym zanikiem mięśni (SMA), a zarazem opowieścią o niezależności, macierzyństwie i przełamywaniu społecznych stereotypów dotyczących osób z niepełnosprawnościami.